Sünnilik

Sünnilik, İslam'ın en büyük kolu ve dünyanın en büyük dinî mezhebidir. Bu ekol, Muhammed'in yerine bir halife tayin etmediğini ve en yakın arkadaşı Ebû Bekir'in (h. 632-634) Sakife'de yapılan toplantıda meşru bir şekilde halife olarak seçildiğini savunur. Bu görüş, Muhammed'in yerine Ali'yi (h. 656-661) tayin ettiğini kabul eden Şiilik'ten ayrılır. Bununla birlikte Sünniler, Ali'yi de Ebû Bekir, Ömer (h. 634-644) ve Osman (h. 644-656) ile birlikte "doğru yolda olan halifeler" (Hulefâ-yi Râşidîn) olarak kabul eder ve saygı gösterirler.

"Sünni" terimi, Muhammed'in uygulamaları olan sünnete uyanlar anlamına gelir. Kur'an, hadis (özellikle Kütüb-i Sitte) ve icmâ (alimlerin fikir birliği) ile birlikte Sünni İslam içindeki tüm geleneksel fıkhın temelini oluşturur. Şeriat hükümleri, bu temel kaynaklardan, kamu yararı (maslahat) ve fıkhi takdir yetkisi göz önünde bulundurularak, dört hukuk ekolü (mezhep) olan Hanefî, Hanbelî, Mâlikî ve Şâfiî tarafından geliştirilen fıkıh usulü ilkeleri kullanılarak türetilir.

İtikat konularında Sünni gelenek, imanın altı şartını benimser ve kelâm (teoloji) alanında Eş'arî ve Mâtürîdî okullarının yanı sıra metin merkezli (nassları esas alan) Eserî okulunu da kapsar. Sünniler, ilk dört halife olan Ebû Bekir (h. 632-634), Ömer (h. 634-644), Osman (h. 644-656) ve Ali'yi (h. 656-661) Râşidîn (doğru yolda olanlar) olarak kabul ederler. Ayrıca Sahâbe, Tâbiîn ve Tebeu't-Tâbiîn'i selef (öncüller) olarak görür ve onlara saygı gösterirler.

Terminoloji

Sünnet

Sünnilerin adını aldığı Arapça "sünnet" terimi, İslam öncesi döneme kadar uzanır. Bu dönemde terim, "her zaman takip edilen doğru yol" anlamında kullanılıyordu. Terim, üçüncü halife Osman'ın (h. 644-656) öldürülmesinden sonra daha büyük bir siyasi önem kazandı. Ali'nin meşhur takipçilerinden Mâlik el-Eşter'in, Sıffin Savaşı sırasında "Ali'nin siyasi rakibi Muâviye, sünneti öldürüyor" ifadesiyle teşvikte bulunduğu rivayet edilir. Savaştan sonra, anlaşmazlığı çözmek için "ayrıştırıcı değil, birleştirici ve adil olan sünnete" (es-Sünnetü'l-âdile el-câmia gayru'l-mufarrika) başvurulması kararlaştırıldı. "Sünnet" teriminin ne zaman "Peygamber'in Sünneti"nin (Sünnetü'n-Nebî) kısa biçimi haline geldiği kesin olarak bilinmemektedir. Emevî Halifeliği döneminde, Şiiler ve Hâricîler de dahil olmak üzere çeşitli siyasi hareketler devletin oluşumuna isyan ettiler. Bu gruplar, mücadelelerini "Allah'ın kitabı (Kur'an) ve Peygamberinin sünneti" adına yürüttüler. İkinci Fitne (680-692) sırasında "sünnet" terimi, Şiî öğretilerini (teşeyyu) eleştiren bir anlam kazandı. Kûfe'de bir müftü olan Mesrûk bin el-Ecda'dan (ö. 683), ilk iki halife Ebû Bekir ve Ömer'i sevme ve onların önceliğini (fadâil) kabul etme gerekliliği rivayet edilmiştir. Mesrûk'un bir öğrencisi olan alim Şa'bî (ö. 721-729 arası), başlangıçta Fitne sırasında Kûfe'deki Şiilerin yanında yer almış, ancak onların fanatizminden tiksinerek onlardan yüz çevirmiş ve nihayetinde Emevî halifesi Abdülmelik'e katılmaya karar vermiştir. Şa'bî, "sünnet" kavramını popülerleştirmiştir. Ayrıca Şa'bî'nin, Âişe'ye yönelik nefretten rahatsız olduğu ve bunu sünnetin bir ihlali olarak gördüğü de rivayet edilmiştir.

"Sünni"ler için bir grup adı olarak daha uzun olan "Ehl-i Sünnet" veya "Ehl-i Sünnet ve'l-Cemâat" ifadeleri yerine sadece "Sünnet" teriminin kullanılması nispeten yeni bir olgudur. Bu kısa terimi ilk kullananın muhtemelen İbn Teymiyye olduğu düşünülmektedir. Daha sonra, pan-İslamist alimler tarafından, 1928-29'da yayımlanan es-Sünne ve'ş-Şîa ev el-Vehhâbiyye ve'r-Râfıda: Hakāik Dîniyye Târîhiyye İctimâiyye Islâhiyye ("Sünnet ve Şia veya Vehhâbilik ve Râfizîlik: Dini, Tarihi, Sosyolojik ve Islahatçı Gerçekler") adlı risalesinde popülerleştirilmiştir. "Sünnet" terimi, Arapça söylemde genellikle Şiilerle karşıtlık oluşturulması amaçlandığında Sünni Müslümanları belirtmek için kullanılır. "Sünnet-Şia" kelime çifti, Batı araştırma literatüründe de Sünni-Şii karşıtlığını belirtmek için kullanılmaktadır.

Sünni itikad mezhepleri

• Ehl-i Hadis (Âsârî) Başta Ehl-i Hadis'in büyük imamları -Ahmet b. Hanbel, Şafii, Mâlik bin Enes.- ve diğer Ehl-i Hadis'in imamlarının -İshak b. Râhüye, Buhari, Müslim, Nesai, Süfyân es-Sevrî, Süfyân b. Uyeyne, Evzâ'i, Taberi, ...- itikadı görüşlerinden oluşan mezheptir.

Sünni fıkıh mezhepleri