Homeros

Homeros (Grekçe: Ὅμηρος, Grekçe telaffuz: [hómɛːros]; d. y. MÖ 8. yüzyıl), Antik Yunan edebiyatının en eski ve en önemli eserleri arasında yer alan İlyada ve Odisseia destanlarının yazarı olarak kabul edilen Yunan şairidir. Kimliği ve yaşadığı dönem hakkında kesin bilgiler bulunmamakla birlikte, Batı edebiyat geleneğinin kurucu figürlerinden biri sayılır ve tarihin en etkili yazarları arasında gösterilir.

Homeros
Ὅμηρος
Homeros'un temsili heykeli British Museum, Londra
Meslek	Ozan
Dönem	MÖ 9. yüzyıl

İlyada, Truva Savaşı'nın son yılında Kral Agamemnon ile savaşçı Ahilleus arasında yaşanan çekişmeyi konu edinir. Odisseia ise İthaka Kralı Odisseus'un Truva'nın düşüşünün ardından başlayan ve on yıl süren eve dönüş yolculuğunu anlatır. Destanlar, insanın kader, savaş ve tanrılar karşısındaki mücadelesini tasvir eder. Özellikle Odisseia'da, Odisseus'un tanrıların cezalarına ve engellemelerine rağmen direnç göstermesi öne çıkar. Şiirler, Epik Yunanca olarak da adlandırılan Homeros Yunancasıyla kaleme alındı. Bu edebî dil, farklı dönemlere ait İyon ve Aiol lehçelerinin özelliklerini bir araya getirir ve baskın unsur Doğu İyoncadır. Çoğu araştırmacı, destanların başlangıçta sözlü gelenek içinde aktarıldığını kabul eder. Ağırlıklı olarak trajik ve ciddi temalarla tanınmalarına rağmen, Homeros'un şiirlerinde komik unsurlar ve kahkaha sahneleri de yer alır.

Homeros destanları, kahramanlık, şan ve onur ideallerini besleyerek Antik Yunan kültürü ile eğitiminin birçok yönünü derinden etkiledi. Platon'a göre Homeros, "Yunanistan'ı eğitmiş olan" kişidir. Dante Alighieri, İlahi Komedya'da Vergilius aracılığıyla Homeros'tan "Şairlerin hükümdarı" olarak söz eder. Alexander Pope ise İlyada çevirisinin önsözünde Homeros'un her zaman "şairlerin en büyüğü" kabul edildiğini belirtir. Antik Çağ'dan günümüze uzanan süreçte Homeros destanları, edebiyat, müzik, sanat ve sinema alanlarında pek çok önemli esere ilham kaynağı oldu.

Hayatı

 

Parnassos Dağı'nda Homeros, Rafael

Yaşamı hakkında çok az bilgiye ulaşılabilen Homeros'un adı Antik Yunancada “köle” anlamına geliyordu. Kendi zamanından 4 asır önce var olmuş Miken uygarlığına dair olayları olağanüstü detaylı anlatması, Klasik Çağ yazarlarınca Truva Savaşı sırasında yaşadığı rivayetine sebep olmuştur. İngiliz bilim insanı George Thomson Tarih öncesi Ege adlı eserinde yaptığı incelemeler sonucunda Homeros'un doğduğu yer olarak en yüksek olasılığın Sakız Adası olduğunu belirtir. Sonra ise diğer bir yüksek olasılık olan Smyrna'ya (bugünkü adıyla İzmir) vurgu yapar. Ancak gerçekte Homeros isimli bir şair yaşadıysa bile bu destanları yaratan veya derleyen tek bir ozan olmadığını düşünen araştırmacılar da vardır ki bu şüphenin sebebi İlyada ve Odysseia destanlarında kullanılan İyon ve Aiolik diyalektlerin üslup farklılığıdır. Çoğu araştırmacı ise bu üslup değişikliğinin Homeros'un İlyada'yı gençliğinde Odysseia'yı ise yaşlılığında yazmasından kaynaklandığına inanmaktadır. Hayatıyla ilgili bir başka rivayet ise kör olduğudur.

Eserleri

Yazdığı destanlar Klasik Çağ Yunan edebiyatını ve mitolojisini derinden etkilemiş ve bunların aracılığıyla da bütün Batı edebiyatına etki etmiştir. İrlandalı yazar James Joyce'un Ulysses'i, İngiliz yazar Shakespeare'in Troilus ve Cressida'sı, Romalı şair Vergilius'un Aeneis'i Homeros'un destanlarından derin izler taşıyan eserlerdendir.

Antik dönem Anadolu ve Yunanistan'ında halk İlyada ve Odysseia'yı ezbere bilir, canlı bir ansiklopedi gibi içinde taşırdı. Askerlik, tıp, teknoloji, hukuk ve din bilgilerinin tamamının kaynağı bu kitaplardı. Homeros'un eserlerinin tarihi ve edebi değeri insanları iyi ve kötü olarak birbirinden net çizgilerle ayırmadan son derece gerçekçi ve kahramanların gerçek kişiliklerini derinliğine analiz etmesinden kaynaklanmaktadır.

Homeros'a atfedilen eserler

 

Homer ve Rehberi (1874),William-Adolphe Bouguereau

Günümüzde sadece İlyada ve Odysseia, 'Homeros' adıyla ilişkilendirilmektedir. Bu iki eserden ilki olan İlyada'da iki milleti ilgilendiren tarihi bir olaya, yani Troya Savaşı'na şahitlik ederiz ki bu niteliğiyle İlyada, efsane niteliği taşımaktadır. İlyada'dan sonra kaleme alındığı düşünülen Odysseia adlı eserde ise destanın baş kahramanı olan Odysseus'un 10 yıl boyunca Akdeniz'de yaşamış olduğu, gerçeküstü niteliklerin de bulunduğu maceralara ve dahasına şahitlik ederiz.

Bu iki eser dışında antik çağda, Homerik İlahiler, Homeros ve Hesiodos Yarışması, Küçük İlyada, Nostoi, Thebaid, Kypria, Epigoni, mini komedi destanı Batrachomyomachia ("Kurbağa-Fare Savaşı"), Oechalia'nın Ele Geçirilmesi ve Phokais da dâhil olmak üzere çok sayıda başka eser bazen ona atfedilirdi. Bu iddialar bugün gerçek kabul edilmez ve antik dünyada hiçbir şekilde evrensel olarak kabul edilmemişti. Homeros'un hayatını çevreleyen çok sayıda efsanede olduğu gibi, bunlar da Homeros'un Eski Yunan kültüründeki merkezî konumundan biraz daha fazlasını gösterir.

Antik biyografik gelenekler

Homeros hakkında bazı eski iddialar erken ortaya atıldı ve sık sık tekrarlandı. Bu iddialar, Homeros'un kör olduğunu (kör ozan Demodokos'u tanımlayan pasajı kendine atıfta bulunarak), Sakız'da ikamet ettiğini, Meles Çayı ve su perisi Kritheis'in oğlu olduğunu, gezgin bir ozan olduğunu, diğer eserlerin ("Homerica") değişen bir listesini yaptığını, Niyoz'ta veya balıkçılar tarafından belirlenen bir bilmeceyi çözemedikten ve Hómēros (Ὅμηρος) adı için çeşitli açıklamalar yaptıktan sonra öldüğünü içerir.

Homeros'un en iyi bilinen iki antik biyografisi, Sözde Herodotos'un yazdığı "Homeros'un Hayatı" ve "Homeros ve Hesiodos'un Yarışması"dır.

MÖ 4. yüzyılın başlarında Alkidamas, Khalkis'te Homeros ve Hesiodos ile yapılan şiir yarışmasının kurgusal anlatımını yazdı. Homeros'un kazanması bekleniyordu ve Hesiodos'un tüm sorularını ve bulmacalarını kolaylıkla yanıtladı. Ardından, şairlerin her biri eserlerinden en iyi pasajı okumaya davet edildi. Hesiodos "İşler ve Günler" 'in başlangıcını seçti: "Pleiades Atlas'tan doğduğunda ... hepsi zamanı geldiğinde ". Homeros, İlyada'dan alınmış, düşmanla yüz yüze gelen Yunan savaşçıların tanımını seçti. Kalabalık, Homeros'un galip gelmesine rağmen, yargıç ödülü Hesiodos'a verdi ve hayvancılığı öven şairin, savaş ve katliam hikâyeleri anlatandan daha büyük olduğunu söyledi.

Ayrıca bakınız

• İlyada
• Odysseia
• Homerik İlahiler