Federasyon

Federasyon veya federal devlet, coğrafi yapılarına göre oluşmuş birden fazla devletin kendi istekleriyle bir araya gelerek dışarıya karşı tek bir siyasal güç olarak görülmeleri ve bu amaçla kurdukları örgütün, kendisini oluşturan devletlerin üzerinde olması; iç işlerinde ise, yine aralarındaki anlaşmaya göre geniş veya dar ölçüde özerk olmaları ile oluşan topluluk.

  Federal devletler

  Üniter devletler

Federal devlet; bu anlamda iç yapıları itibarıyla özerk olan devletlerin (federe devlet) oluşturduğu siyasi bir birliktir. Federe devletlerin her biri kendi anayasasına sahip iken diğer devletlerle olan ilişkilerin düzenlenmesinde yetki federal devlete aittir. Bununla birlikte federe devletlerin içinde kendi yasama, yürütme ve yargı organları da vardır. Fakat yasalar üst devlet (federal devlet) kimliğine ait anayasaya aykırı olmama koşulu taşır. Federe devletler iç güvenliklerini sağlamak amacı ile kendi polis teşkilatını kurabilir ve farklı yargılama hususları belirleyebilir. Bir federe devlet için suç teşkil eden bir yasa diğer devlet için suç teşkil etmeyebilir. Farklı federe devlet yasalarının uygulanmasında çoğunlukla bulunulan yer göz önüne alınır fakat uygulamada kişilerin hangi federe yapıya bağlı bulunduğu hususuna göre de hareket edildiği görülmektedir. Bu durum ülkeden ülkeye ve özerklik genişliğine göre farklılık taşımaktadır. Yine uygulamada görülen başka bir durumda dolaşım esnasında olan vatandaşın çelişen yasalara muhatap kalması durumunda üst anayasa kanunlarının geçerli olabileceğidir.

Kuruluş biçimleri

Birleşme yoluyla federalizm

Birbirlerinden bağımsız olan üniter devletler, bir araya gelerek federal devlet oluştururlar. Bu geçiş aşamasında devletler, ilk önce konfederasyon meydana getirirler. Oluşturulan konfederasyon daha sonra federasyona dönüşür. Örneğin, Amerika Birleşik Devletleri ve İsviçre Federal Devletleri birleşme yoluyla kurulmuştur.

Ayrılma yoluyla federalizm

Üniter nitelikte olan bir devletin il gibi birimleri ayrılmak isteyebilir. Ayrılmak isteyen birimler bağımsız devletler kurmak yerine, federe devlet haline gelmeyi tercih ederler. Bunun sonucunda federe devlet haline gelirler. Örneğin, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun 1918 tarihinde dağılmasından sonra Avusturya, federal devlet haline gelmiştir. Rusya 1924 tarihinde Sovyetler Birliğine dönüşmüştür.

Federal devletler

Federal cumhuriyetler

Tah. Yıl	Federasyon	Federatif birimler	Başlıca federatif birimleri	Küçük federatif birimleri
1776	ABD	Amerika Birleşik Devletleri'nin eyaletleri	50 eyalet	1 federal bölge; 4 Milletler Topluluğu; 1 sözleşmeli toprak, 11 bağlı özerk toprak (ABD hakimiyeti altında bulunsa da, anayasanın bazı kısımlarından yararlanabilen topraksal bölge)
1821	Meksika	Meksika'nın idari bölümleri	31 eyalet	1 federal bölge
1848	İsviçre	İsviçre'nin kantonları	26 kanton
1853	Arjantin	Arjantin'in eyaletleri	23 eyalet	1 özerk şehir
1863	Venezuela	Venezuela'nın eyaletleri	23 eyalet	1 federal bölge, 1 federal bağımlılık
1889	Brezilya	Brezilya'nın eyaletleri listesi	26 eyalet (1822 ve 1889 yılları arasındaki monarşik dönemde 18 eyalet)	1 federal bölge ve 5,565 belediye
1920	Avusturya	Avusturya'nın eyaletleri	9 eyalet
1949	Almanya	Almanya'nın eyaletleri	16 eyalet
1950	Hindistan	Hindistan'ın idari yapılanması	28 eyalet	7 Birlik Bölgesi (Ulusal Başkent dahildir)
1956	Sudan	Sudan'ın en üst düzey idari birimleri	17 eyalet
1956	Pakistan	Pakistan'ın yönetim birimleri	4 il	4 federal bölge
1963	Nijerya	Nijerya'nın eyaletleri	36 eyalet	1 toprak
1975	Komorlar		3 ada
1979	Mikronezya Federal Devletleri	Mikronezya Federal Devletleri'nin idari bölümleri	4 eyalet
1992	Rusya	Rusya'nın federal yapılanması	21 cumhuriyet, 46 oblast, 9 kray, 1 özerk oblast, 4 özerk okrug, 2 federal düzeyde şehir
1995	Etiyopya	Etiyopya'nın bölgeleri	9 bölge	2 sözleşmeli şehir
1995	Bosna-Hersek	Bosna-Hersek siyasi bölünmeleri	2 kuruluş	1 ilçe
2005	Irak	Irak'ın illeri	18 il
2008	Nepal	Nepal'in bölgeleri	14 bölge	75 ilçe
2011	Güney Sudan	Güney Sudan'ın eyaletleri	10 eyalet
2012	Somali	Somali'nin eyalet ve bölgeleri	18 eyalet

Federal monarşiler

Tah. Yıl	Federasyon	Federatif birimler	Başlıca federatif birimleri	Küçük federatif birimleri
1867	Kanada	Kanada'nın eyaletleri ve bölgeleri	10 eyalet	3 topraksal bölge
1901	Avustralya	Avustralya'nın eyalet ve bölgeleri	6 eyalet	2 topraksal bölge
1963	Malezya	Malezya'nın eyaletleri	13 eyalet	3 federal topraksal bölge
1970	Belçika	Belçika'nın idari birimleri	3 Komünite, 3 Bölge
1971	Birleşik Arap Emirlikleri	Birleşik Arap Emirlikleri'nin emirlikleri	7 emirlik
1983	Saint Kitts ve Nevis	Adalar/Saint Kitts ve Nevis'in bucakları	2 ada/14 mahalle

Uzun şekilde sınıflandırma

• Federal Cumhuriyet: Almanya, Somali, Nijerya.
• Federasyon: Rusya, Saint Kitts ve Nevis
• Cumhuriyet: Arjantin, Avusturya, Hindistan (Hindistan Egemenliği olarak da adlandırılır), Irak, Güney Afrika, Sudan.
• Diğerleri:
  • Bolivar Cumhuriyeti (Venezuela)
  • Konfederasyon (İsviçre)
  • Milletler Topluluğu (Avustralya)
  • Dominyon (1982 öncesi Kanada)
  • Federal Demokratik Cumhuriyet (Etiyopya, Nepal)
  • Federe Devlet (Mikronezya Federal Devletleri)
  • Federatif Cumhuriyet (Brezilya)
  • İslam Cumhuriyeti (Pakistan)
  • Krallık (Belçika)
  • Birlik (Komorlarlar)
  • Birleşik Emirlik (Birleşik Arap Emirlikleri)
  • Birleşik Meksika Devleti (Meksika)
  • Amerika Birleşik Devletleri (Birleşik Devletler)
• Yok:
  • Bosna-Hersek (1997'den bu yana)
  • Kanada (1982'den bu yana)
  • Malezya

Feshedilenler

• Amerika Konfedere Devletleri (1861-1865)
• Kamerun Federal Cumhuriyeti (1961-1972)
• Orta Amerika Birleşik İlleri (1823 - yaklaşık 1838)
• Kolombiya Birleşik Devletleri (1863-1886)
• Çekoslovakya (1969-1992)
• Birleşik Hollanda Cumhuriyeti (1581-1795)
• Fransız Ekvatoral Afrikası (1910-1958)
• Fransız Batı Afrikası (1895-1958)
• İnka İmparatorluğu (1197-1572)
• Endonezya Birleşik Devletleri (1949-1950)
• Libya Krallığı (1951-1963)
• Federe Malay Devleti (1896-1946)
• Malaya Federasyonu (1948-1963)
• Mali Federasyonu (1959-1960)
• New Granada (1858-1863)
• Lehistan-Litvanya Birliği (1569-1795)
• Rodezya ve Nyasaland Federasyonu (1953-1963)
• Güney Arabistan Federasyonu (1962-1967)
• Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (1922-1991)
• Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti (1917-1993)
• İspanya Federal Cumhuriyeti (1873-1874)
• Uganda (1962-1967)
• Batı Hint Adaları Federasyonu (1958-1962)
• Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti (1943-1992)
• Yugoslavya Federal Cumhuriyeti (1992-2003)
• Arjantin Konfederasyonu (1831-1861)

Bazı Arap konfederasyonlar ve de facto durumda olan federasyonlar da bulunmaktadır.

Ayrıca bakınız

• Anti-Federalizm, Amerika Birleşik Devletleri'nde bir 18. yüzyıl hareketi
• Avrupa Birliği