Memeliler

Memeliler (Latince: Mammalia), hayvanlar aleminin insanların da dâhil olduğu, dişilerinde bulunan meme bezleri ve hem dişi hem erkek bireylerinde bulunan ter bezleri, kıl, işitmede kullanılan üç orta kulak kemiği ve beyinde yer alan neokorteks bölgesi ile ayrılan bir omurgalı sınıfıdır.

Memeliler Yaşadığı dönem aralığı: 167-0 myö Batoniyen-Günümüz  PreЄ Є O S D C P T J K Pg N
Biyolojik sınıflandırma
Âlem: Animalia Şube: Chordata Sınıf: Mammalia Linnaeus 1758
Takımlar
Liste Altsınıf Yinotheria İnfrasınıf Australosphenida Takım Monotremata Altsınıf Theriiformes İnfrasınıf Holotheria Klad Trechnotheria Klad Cladotheria İnfrasınıf Theria İnfrasınıf Marsupialia Üsttakım Ameridelphia Takım Didelphimorphia Takım Paucituberculata Üsttakım Australidelphia Takım Microbiotheria Takım Dasyuromorphia Takım Notoryctemorphia Takım Peramelemorphia Takım Diprotodontia Cohort Placentalia Üsttakım Xenarthra Takım Cingulata Takım Pilosa Üsttakım Afroinsectiphilia Takım Afrosoricida Takım Macroscelidea Takım Tubulidentata Üsttakım Paenungulata Takım Hyracoidea Takım Sirenia Takım Proboscidea Üsttakım Euarchontoglires Takım Scandentia Takım Lagomorpha Takım Rodentia Takım Dermoptera Takım Primates Üsttakım Laurasiatheria Takım Eulipotyphla Takım Chiroptera Takım Cetartiodactyla Takım Perissodactyla Takım Pholidota Takım Carnivora

Dünya üzerinde yaklaşık 6500 memeli türü bulunur. Bunların 200 kadarı Avrupa'da görülebilir, Türkiye ise tek başına yaklaşık 170 memeli türü barındırmaktadır. Çift ve karmaşık dolaşım sistemine sahip, sabit vücut sıcaklıklı hayvanlardır. Vücutları genellikle kıllarla örtülüdür. Genç bireyler anne sütü ile beslenirler. Genellikle bacak şeklinde oluşmuş dört üyeleri vardır. Solunumda diyafram kullanırlar. Alt çeneleri bir çift kemikten oluşmuştur; orta kulaktaki kemikler üç parçalı olup kulak zarı ve iç kulakla bağıntılıdır. Hemen hemen hepsinde yedi boyun omuru vardır.

Memeliler, sıcak kanlı yaratıklardır. Yani vücut sıcaklıkları genel olarak çevre koşullarından bağımsızdır. Bu ısı yalıtkanlığını sağlamak için ise toplam ürettikleri enerjinin %80'ini harcarlar. Vücutları kıllarla kaplıdır ki, bu doku bazı türlerde dikenli bir hâl alabilir (örneğin kirpi) ya da azalıp neredeyse pürüzsüz hâle gelebilir; insan, yunus ve balinalarda olduğu gibi. Theria alt sınıfı doğurarak çoğalırken Prototheria alt sınıfı yumurtlayarak çoğalır.

Yavru memeliler, genel olarak belirli bir gelişim evresini tamamlayıncaya kadar annelerinin karnında taşınır. Doğum sırasında yavrunun gelişmişliği memeli türüne göre değişkenlik gösterir. Kör (ve genelde çıplak) doğan ve bazen yıllarca annesi tarafından yetiştirilen memeli türleri olduğu gibi, doğumun ardından kısa süre içinde koşmaya ya da yüzmeye başlayan memeli türleri de vardır. Ancak genel olarak memelilerde, yavruların belirli bir süre anne tarafından bakımı zorunludur. Dişi memeli, yavrusunu bebeğin gelişimi için gerekli bileşenleri içeren zengin içerikli sütü ile besler.

Memelilerin vücut büyüklükleri değişkendir. En küçük memeli, bir böcekçil olan yabanarısı yarasası (Craseonycteris thonglongyai - ortalama 3 cm, 1 gr); en büyük memeli ise mavi balinadır (Balaenoptera musculus - ortalama 35 m, 120 ton). Memeli vücudu, sıcak veya soğuk iklim koşulları ile mücadele için de farklı özelliklere sahiptir. Karasal memeliler için kalın bir kış kürkü, deniz memelileri için deri altında kalın bir yağ tabakası veya yağlanmış bir kürk bu mücadelenin silahlarıdır. Bazı memeliler de kış uykusuna yatarak, bu dönemi enerjiden tasarruf ederek geçirir. Yiyeceğin bol olduğu dönemde vücudunda depoladığı fazladan kalorileri, yiyeceğin kıt olduğu bu dönemde ‘uyku’ durumunda iken yakar. (Sincaplar, ayılar ve porsuklarda olduğu gibi.) Bu durum gerçek bir kış uykusu hâlini de alabilir (yediuyurlar ya da yarasalarda olduğu gibi) yani bu süre içinde canlılar, yaşamsal faaliyetlerini ve vücut sıcaklıklarını minimuma indirirler.

Bazı memeli türleri insanlar tarafından evcilleştirilmiştir ve yabani türleri ortadan kalkmış ya da çok az kalmıştır. (İnek, at, koyun gibi.)

Sistematik

Memelilerin familya seviyesine kadar sınıflandırılması için buraya bakınız: Memelilerin sınıflandırılması

 

Bir memeli türü- Dugong

 

Bir tarih öncesi memeli (Toxodon)

 

Balinalar deniz memelileridir.

• Altsınıf: Prototheria — Yumurtlayan memeliler

• Takım: Monotremata — Tek delikliler

• Altsınıf: Theria — Doğuran memeliler

• İnfra sınıf: Marsupialia veya Metatheria — Keseliler

• Takım: Dasyuromorphia — Yırtıcı keseliler
• Takım: Didelphimorphia — Keseli sıçangiller
• Takım: Diprotodontia — İki ön dişliler
• Takım: Microbiotheria — Chiloé keseli sıçanı
• Takım: Notoryctemorphia — Keseli köstebek
• Takım: Paucituberculata — Fare keseli sıçanıgiller
• Takım: Peramelemorphia — Keseli porsuğumsular

• İnfra sınıf: Placentalia veya Eutheria — Eteneliler

• Takım: Afrosoricida — Tenreksiler
• Takım: Artiodactyla — Çift parmaklılar
• Takım: Carnivora — Etçiller
• Takım: Cetacea — Balinalar
• Takım: Chiroptera — Yarasalar
• Takım: Cingulata — Armadillo
• Takım: Dermoptera — Abalı memeliler
• Takım: †Desmostylia
• Takım: Hyracoidea — Kırsıçanımsılar
• Takım: İnsectivora — Böcekçiller
• Takım: Lagomorpha — Tavşanımsılar
• Takım: Pacroscelidea
• Takım: Perissodactyla — Tek toynaklılar
• Takım: Pholidota
• Takım: Pilosa — Dişsiz memeliler
• Takım: Primates — Primatlar
• Takım: Proboscidea — Filler
• Takım: Rodentia — Kemiriciler
• Takım: Scandentia — Sivri sincapçıkgiller
• Takım: Sirenia — Deniz inekleri
• Takım: Tubulidentata

Moleküler DNA incelemeleri sonucunda oluşturulmuş bir kladogram şu şekilde gösterilebilir:

Memeliler	Tek delikliler     Doğuran memeliler   Keseliler     Eteneliler Atlantogenata   Afrotheria         Xenarthra         Boreoeutheria Euarchontoglires   Euarchonta         Glires         Laurasiatheria   Böcekçiller     Scrotifera   Yarasalar       Toynaklılar   Çift toynaklılar         Tek toynaklılar         Ferae   Pangolin       Etçiller

Ayrıca bakınız

• Memelilerin evrimi
• Memeli cinsleri listesi

Kitap

• Hayvanlar Ansiklopedisi. Parıltı Yayıncılık. 2013. ss. 19-21. ISBN 978-605-100-090-9.