Bengalce

Bengalce (Bengalce: বাংলা Bangla [baŋˈla]) veya Bengal Dili (Bengalce: বাংলা ভাষা Bangla Bhaşa), bir doğu Hint-Ari dilidir.

Bengalce
বাংলা
Telaffuz	Bangla
Bölge	Güney Asya
Konuşan sayısı	193,263,700  (2001)
Dil ailesi	Hint-Avrupa Hint-İran dilleri Hint-Aryan dilleri Bengalce
Yazı sistemi	Bengal alfabesi
Resmî durumu
Resmî dil	Bangladeş  Hindistan
Dil kodları
ISO 639-1	bn
ISO 639-2	ben
ISO 639-3	ben
Bengalce'nin konuşulduğu yerler.
Dünyada Bengalcenin konuşulduğu yerlerin haritası.

Bengalcenin kökeni Güneydoğu Asya'nın Bengal olarak bilinen bölgesidir ve bu bölge, bugünkü Bangladeş'i ve Hindistan'ın Batı Bengal eyaletini ve Tripura ve Assam eyaletlerinin bir kısmını kapsamaktadır. Dili konuşanların sayısı 230, 250 veya kimilerine göre 300 milyon civarındadır ve dünyanın en çok konuşulan (beşinci veya altıncı) dillerinden biridir. Ayrıca, 125.000'den fazla sözcüğüyle dünyanın en zengin beşinci dilidir.

Hindistan, Pakistan ve Afganistan'da konuşulan dillerin çoğu (Hintçe, Urdu, vs.) Sanskritçe kökenlidir. Diğer Doğu Hint-Ari dilleriyle birlikte 800-1200 yılları arasında Magadhi Prakrit dilinden kökenlenmiştir. Bangladeş'in resmî dilidir ve Hindistan'ın ikinci en çok konuşulan dilidir.

Bengalce, uzun ve zengin edebi geleneğiyle, yüksek kültürel çeşitliliği barındıran bir bölgenin insanlarını bir araya getirir ve aynı zamanda Bengal milliyetçiliğinde önemli bir rol oynar. Bengalce'nin en önemli kişiliklerinden biri edebiyat Nobel Ödülü sahibi Rabindranath Tagore'dur. Tagore, Nobel ödülü almış ilk Asya'lıdır ve aynı zamanda hem Hindistan hem de Bangladeş Ulusal marşlarını bestelemiştir, bu iki ülkenin de ulusal marşı Bengalce'dir.

Bangladeş'in Pakistan'ın bir parçası olduğu bir dönemde, Urdu dili, milli dil olarak her alanda kullanılmak üzere, Bengalce'yi baskılamak amacıyla kullanılmış, ayrıca Bengalce'nin de Arap alfabesiyle yazılması istenmiştir. Bütün bunlar üzerine, güçlü bir dil bilinci olan Bangladeş'liler (o zamanın Doğu Pakistan'lıları) Bengal Dil Hareketi'ni başlatmışlar, 21 Şubat 1952'de Bengal dilinin ve alfabesinin yazımını sürdürmek amacıyla yapılan protestolarda birçok insan ölmüştür. O günden bu yana 21 Şubat Bangladeş'te Dil Hareket Günü olarak anılmaktadır ve 17 Kasım 1999'da UNESCO tarafından Uluslararası Anadil Günü ilan edilmiştir.

Kökeni ve Tarihçesi

 

Yazısı

Bengal yazısı, Latin yazısından farklı olarak, heceseldir. Asamca, Manipuri ve Munda gibi dillerin yazımında da kullanılır. Orijinalde 50 harflik Sanskritçeyi yazmak için tasarlanmıştır. Bengalce'ye has 10 harfin eklenmesiyle de alfabesinde 60 harfe sahip olmuştur.

 

Bengal yazısıyla "Seni seviyorum“: Ami tomake bhalobashi

Ancak gramer incelemeleri genelde bu 50 harflik alfabe üzerinden yapılır. Bu harflerin on altısı sesli, otuz dördü sessizdir. Her sessiz harf, ilk sesli harfi "অ" harfini bünyesinde içerir. Yazımda, büyük harf veya küçük harf kavramı yoktur. Soldan sağa yazılır.

Alfabe

Sesliler

Harf	Harfin/Sesin Türkçe Karşılığı	Transkripsiyon	Transliterasyon	IPA
অ	a ile o arası 3 farklı ses	ô ve o	a	/ɔ/ and /o/
আ	a	a	á	/a/
ই	i	i	i	/i/
ঈ	i	i	ii	/i/
উ	u	u	u	/u/
ঊ	u	u	ú	/u/
ঋ	ri	ri	r	/ri/
ৠ	ri	ri	rr	/ri/
ঌ	lri	lri	lr	/lri/
ৡ	lri	lri	lrr	/lri/
এ	e	e ve ê	e	/æ/ ve /e/
ঐ	ai ile oi arası bir ses	oi	ae	/ɔj/
ও	o	o	o	/o/
ঔ	owa - owo arası / ow	ou	ao	/ow/
অং	ang - ong arası / ng	ôņ	aḿ	/ŋ/
অঃ	ah - oh arası / h	ôh	ah	/h/

Sessizler

Harf	Harfin Adı	Harfin/Sesin Türkçe Karşılığı	Transkripsiyon	Transliterasyon	IPA
ক	ka	ince k	k	k	/k/
খ	kha	ince, nefesli k	kh	kh	/kʰ/
গ	ga	ince g	g	g	/g/
ঘ	gha	ince, nefesli g	gh	gh	/gʱ/
ঙ	uņa	genizden gelen ng	ŋ	uņ	/ŋ/
চ	ca	ç	ch	c	/tʃ/
ছ	cha	nefesli ç	chh	ch	/tʃʰ/
জ	ja	c	j	j	/dʒ/
ঝ	jha	nefesli c	jh	jh	/dʒʱ/
ঞ	iņa	damaktan gelen n	ñ	iņ	/n/
ট	ťa	t (dil damağa değer)	ţ	ť	/ʈ/
ঠ	ťha	nefesli t (dil damağa değer)	ţh	ťh	/ʈʰ/
ড	d́a	d (dil damağa değer)	ḍ	d́	/ɖ/
ঢ	d́ha	nefesli d (dil damağa değer)	ḍh	d́h	/ɖʱ/
ণ	ńa	n (dil damağa değer)	ņ	ń	/n/
ত	ta	t	t	t	/t̪/
থ	tha	nefesli t	th	th	/t̪ʰ/
দ	da	d	d	d	/d̪/
ধ	dha	nefesli d	dh	dh	/d̪ʱ/
ন	na	n	n	n	/n/
প	pa	p	p	p	/p/
ফ	pha	p ile f arası	ph	ph	/f/
ব	ba	b	b	b	/b/
ভ	bha	nefesli b	bh	bh	/bʱ/
ম	ma	m	m	m	/m/
য	ya	c veya y	y	y	/dʒ/
র	ra	r	r	r	/ɾ/
ল	la	ince l	l	l	/l/
শ	sha	ş ve s	ś	sh	/ʃ/ / /s/
ষ	śa	ş	ṣ	ś	/ʃ/
স	sa	ş ve s	s	s	/ʃ/ / /s/
হ	ha	h	h	h	/h/
য়	kśa	çok kuvvetli nefesli k	kkh	kś
ড়	ŕa	damaktan r	ŗ	ŕ	/ɽ/
ঢ়	ŕha	damaktan nefesli r	ŗh	ŕh	/ɽ/

Gramer

Dil Hakkında Bazı Bilgiler ve Bazı Örnekler

Söz dizimi, Türkçenin söz dizimine çok yakındır.
Örneğin:

• Ami = Ben
• Tumi = Sen
• Tomake = Seni
• Bhalobaşi = Seviyorum
• Ami tomake bhalobaşi = Ben seni seviyorum
• Torun= Gençlik
• Bari = Ev
• Bare = Eve, Evde
• Caççi = Gidiyorum
• Ami bare caççi = Ben eve gidiyorum

Türkçe ile ortak birçok sözcük barındırır.

• Baba = Baba
• Hawa = Hava, Rüzgâr
• Sabun, Şaban = Sabun

İyelik Zamirleri

İyelik Zamirleri

	Türkçesi	Tekil Şahıs	Türkçesi	Çoğul Şahıs
1. Şahıs	Ben	Ami	Biz	Amra
2. Şahıs, çok samimi	Sen	Tui	Siz	Tora
2. Şahıs, normal	Sen	Tumi	Siz	Tomra
2. Şahıs, saygılı	Siz	Apni	Siz	Apnara
3. Şahıs, normal, yakında	O	Şe	Onlar	Şera
3. Şahıs, normal, uzakta	O	O	Onlar	Ora
3. Şahıs, saygılı	O	Tini	Onlar	Ta(n)ra

Fiil Çekimleri

Fiil çekimleri, aynen Türkçedeki gibi sondan eklemelidir. Sona gelen ekler zamirin tekil/çoğul oluşuna göre değil, zamirin hangisi olduğuna bağlıdır. Yani Ben ve Biz aynı çekilir. O ve Onlar da "ben ve biz"den farklıdır. Zamirlere bağlı olarak beş çeşit çekim vardır:

• 1. Şahıs (Ami, Amra)
• 2. Şahıs, çok samimi (Tui, Tora)
• 2. Şahıs, normal (Tumi, Tomra)
• 3. Şahıs, normal (Şe, Şera, O, Ora)
• Saygılı şahıslar (Apni, Apnara, Tini, Ta(n)ra)

Bunlardan, kolaylık olması için, sırayla "1", "2a", "2b", "3" ve "S" diye bahsedeceğim.
Bengalce'de, fiiller mastar halde -a veya -wa ile biterler. Fiiller çekilirken bunlar kalkıp yerine, çekim ekleri gelir.
Örneğin,

• Bilmek = Cana
• Ekler
  • 1 -i
  • 2a -iş
  • 2b -o
  • 3 -e
  • S -en

Yerine koyunca:

• Ami cani = Biliyorum
• Tui caniş = Biliyorsun (çok küçük bir çocuğa veya çok samimi arkadaşına)
• Tumi cano = Biliyorsun (arkadaşlarına)
• O cane = Biliyor (arkadaşın)
• Apni canen = Biliyorsunuz (büyüğün)