Kazakça

Kazakça veya Kazak Türkçesi (қазақ тілі / Qazaq tili, қазақша / Qazaqşa), Kıpçak öbeğine ait, Kazakistan'da konuşulan çağdaş Türk dillerinden biridir. Nogayca ve Kırgızcaya yakındır.

Kazakça
қазақ тілі Qazaq tili, қазақша Qazaqşa
Bölge	Orta Asya
Etnisite	Kazaklar
Dönem	2011
Dil ailesi	Türk dilleri Şaz Türkçesi Kıpçak grubu Kıpçak-Nogay Kazakça
Yazı sistemi	Kazak alfabesi (Kiril alfabesi, Latin, Fars alfabesi)
Resmî durumu
Resmî dil	Kazakistan  Rusya: Altay Cumhuriyeti  Çin: İli Kazak Özerk İli
Dil kodları
ISO 639-1	kk
ISO 639-2	kaz
ISO 639-3	kaz

Dünyada yaklaşık 23 milyon kişi, Kazakistan'da da 13 milyon kişi tarafından konuşulmaktadır.^{[kaynak belirtilmeli]} Moğolistan'ın batı bölgesindeki Bayan Ölke (diğer adı Bayan Ölgey) eyaletinde yaşayan Kazaklar, Kazakistan'ın kullandığı alfabeyi kullanarak Kazakça yazmaktadırlar. Bayan Ölgey'in nüfusunun %94'ünü Kazaklar oluşturur.^{[kaynak belirtilmeli]} Ayrıca Rusya'nın Astrahan Oblastı'nın %14,21'inin Kazak olduğu belirtilmektedir.

Özellikleri

Eski Türkçe asıllı kelimelerde; baştaki y'ler c'ye (yok → coq, yıl → cıl, yay → cay, yaman → caman, yan → can), ç'ler ş'ye (ağaç → ağaş, aç → aş, açık → aşıq), ş'ler s'ye (aş → as, boş → bos, baş → bas) dönüşmüştür. Eklerde de aynı değişme olur: Qazaqşa (Kazakça)... Yabancı asıllı kelimelerde bu değişmeler görülmez: şükir, şahar, ğaşıq (şükür, şehr, aşık). Kazakça bir kelime birleşik ya da alıntı bir kelime değilse ikinci heceden sonra yuvarlak ünlü barındırmaz ve bu uyumu bazı alıntı kelimelere uydurmuştur.

J ile başlayan kelimeler c olarak okunur.: Jasaymız (yapıyoruz, yapacağız)- casaymız. Kazakçadaki (J, j) harfi Türkçedeki gibi C sesini verir. Jalğız, Jaqsı, Jaman, Jañalıq (yazılış Kazakça); Calğız, Cahsı, Caman, Cañalık okunuş. Konuşmadaki Q(Қ) harfi, Q'den sonra bir ünsüz gelirse H(Х)'e dönüşür.

Ayrıca konuşma dilinde ilk hecede ö, u ya da ü gelirse ikinci ve üçüncü hecelerde de gelebilir. Bu yazıda olmaz. Bügin- bügün, tündiz- tündüz (tün - dün); durıs-durus(dürüst).

Örnek: Körgende (yazılış) - Körgöndö (okunuş) "gördüğünde"

Kazakçada üç farklı şimdiki zaman vardır. Jalpı osı şak (genel şimdiki zaman), nak osı şak (kesin şimdiki zaman), negaybıl osı şak (belirsiz şimdiki zaman).

Alfabe

Kazakçanın eski şekilleri 38 harfli Orhun yazısıyla yazılmıştır.^{[kaynak belirtilmeli]} Günümüzdeyse Kazakça bazı ilâve harfler kullanılarak Latin alfabesi, Kiril alfabesi ve Arap alfabesiyle yazılabilmektedir. Kiril alfabeli Kazakistan Alfabesi 42 harf olup şu işaretlerden oluşmaktadır: а (a), ә (a-e arası), б (b), в (v), г (ince g), ғ (kalın g), д (d), е (e), ё (yo), ж (c), з (z), и (iy), й (y), к (ince k), қ (kalın k, q), л (l), м (m), н (n), ң(nazal n, genizden n, ñ), о (o), ө (ö), п (p), р (r), с (s), т (t), у (uv), ұ (u), ү (ü), ф (f), х(hırıltılı h), һ (geniş h), ц (ts), ч (ç), ш (ş), щ (şç), ъ (kalın ün verir), ы (ı), і (i), ь (inceleştirir), э (é), ю (yu), я (ya).

Metin örneği

Kiril	Latin	Latin (2017 yıl)	Latin (2018 yılı)
Мен Қазақ, Қазақпын Деп Мақтанамын Ұранға Алаш Деген Атты Аламын Сүйгенім Қазақ Өмірі, Өзім Қазақ Мен Неге Қазақтықтан Сақтанамын Ер Түрік Ұрпағымын Даңқы Кеткен Бір Кезде Европаңды Ті Тіреткен Кіргені Есік, Шыққаны Тесік Болып Күнбатыс, Күншығысқа Әмірі Жеткен Кешегі Хан Шынғыстың Ұрпағына Талай Царь, Талай Князь Тәжім Еткен Мен Қазақ, Қазақпын Деп Мақтанамын Ұранға Алаш Деген Атты Аламын Сүйгенім Қазақ Өмірі, Өзім Қазақ Мен Неге Қазақтықтан Сақтанамын (Торайғыров)	Men Qazaq, Qazaqpın Dep Maqtanamın Uranğa Alaş Degen Attı Alamın Süygenim Qazaq Ömiri, Özim Qazaq Men Nege Qazaqtıqtan Saqtanamın Er Türik Urpağımın Dañqı Ketken Bir Kezde Evropañdı Ti Tiretken Kirgeni Esik, Şıqqanı Tesik Bolıp Künbatıs, Künşığısqa Ämiri Jetken Keşegi Xan Şınğıstıñ Urpağına Talay Carʹ, Talay Knyazʹ Täjim Etken Men Qazaq, Qazaqpın Dep Maqtanamın Uranğa Alaş Degen Attı Alamın Süygenim Qazaq Ömiri, Özim Qazaq Men Nege Qazaqtıqtan Saqtanamın (Torayğırov)	Men Qazaq, Qazaqpyn Dep Maqtanamyn Urang'a Alas' Degen Atty Alamyn Su'i'genim Qazaq O'miri, O'zim Qazaq Men Nege Qazaqtyqtan Saqtanamyn Er Tu'rik Urpag'ymyn Dan'qy Ketken Bir Kezde Evropan'dy Ti Tiretken Kirgeni Esik, S'yqqany Tesik Bolyp Ku'nbatys, Ku'ns'yg'ysqa A'miri Jetken Kes'egi Han S'yng'ystyn' Urpag'yna Talai' Car', Talai' Kni'az' Ta'jim Etken Men Qazaq, Qazaqpyn Dep Maqtanamyn Urang'a Alas' Degen Atty Alamyn Su'i'genim Qazaq O'miri, O'zim Qazaq Men Nege Qazaqtyqtan Saqtanamyn (Torai'g'yrov)	Men Qazaq, Qazaqpyn Dep Maqtanamyn Uranǵa Alash Degen Atty Alamyn Súıgenim Qazaq Ómiri, Ózim Qazaq Men Nege Qazaqtyqtan Saqtanamyn Er Túrik Urpaǵymyn Dańqy Ketken Bir Kezde Evropańdy Ti Tiretken Kirgeni Esik, Shyqqany Tesik Bolyp Kúnbatys, Kúnshyǵysqa Ámiri Jetken Keshegi Han Shynǵystyń Urpaǵyna Talaı Car', Talaı Knıaz' Tájim Etken Men Qazaq, Qazaqpyn Dep Maqtanamyn Uranǵa Alash Degen Atty Alamyn Súıgenim Qazaq Ómiri, Ózim Qazaq Men Nege Qazaqtyqtan Saqtanamyn (Toraıǵyrov)
Sözcüğü Sözcüğüne Aktarım	Türkçe
Men Qazaq, Qazaqpın Dep Maqtanamın Uranğa alaş degen attı alamın Süygenim Qazaq ömiri özim Qazaq Men nege Qazaqtıqtan saqtanamın Er Türik urpağımın danqı ketken Bir kezde Evropandı ti tiretken Kirgeni esik şıqqanı tesik bolıp Künbatıs künşığıska æmiri jetken Keşegi xan şıngıstıng urpağına Talay tsar' talay knyaz' tæjim etken Men Qazaq Qazaqpın dep maktanamın Uranğa alaş degen attı alamın Süygenim Qazaq ömiri, özim Qazaq Men nege Qazaqtıqtan saktanamın (Toraygirov)	Ben Kazak, Kazak'ım diye övünürüm Sloganıma "alaş" denen adı alırım Sevdiğim Kazak yaşantısı, kendim Kazak Ben niye Kazaklıktan sakınayım Er Türk sülalesiyim ünü geçen Aynı zamanda Avrupa'ya dayanan Girdiği kapı, çıktığı deşik olmuş Batıdan doğuya emiri ulaşan Dünkü han Cengizin toğrununa Kaderi yar, kaderi prens tacım eden Ben Kazak, Kazak'ım diye övünürüm Sloganıma "alaş" denen adı alırım Sevdiğim Kazak yaşantısı, kendim Kazak Ben niye Kazaklıktan sakınayım (Toraygirov)

Dilbilgisi

Zamirler

Şahıs Zamirleri

Tekil		Çoğul
Kazakça	Türkçe	Kazakça	Türkçe
Мен (Men)	Ben	Біз (Biz)	Biz
Сен (Sen)	Sen (tekil samîmî)	Сендер (Sender)	Siz (çoğul samîmî)
Сіз (Siz)	Siz (tekil resmî)	Сіздер (Sizder)	Siz (çoğul resmî)
Ол (Ol)	O	Олар (Olar)	Onlar

Ayrıca bakınız

• Karakalpakça